Τέσσερις αφηγήσεις, ένα δάσος

Το Ρασομόν μάς βάζει στη θέση του δύσπιστου ακροατή.

Στο Ρασομόν του Ακίρα Κουροσάβα, που κυκλοφόρησε το 1950, ένα βίαιο περιστατικό στο δάσος επιστρέφει μέσα από διαφορετικές αφηγήσεις. Κάθε εκδοχή μοιάζει προσωρινά πειστική, μέχρι να εμφανιστεί η επόμενη και να αλλάξει όσα νομίζαμε ότι είχαμε ήδη καταλάβει.

Οι μαρτυρίες προέρχονται από διαφορετικά πρόσωπα που σχετίζονται με τα γεγονότα. Ανάμεσά τους βρίσκονται ένας ληστής, μια γυναίκα, ένας ξυλοκόπος και, μέσω ενός μέντιουμ, ο νεκρός σαμουράι. Οι αφηγήσεις τους δεν συνθέτουν εύκολα μια ενιαία, αδιαμφισβήτητη εικόνα.

Η κινηματογραφική μορφή κάνει το πρόβλημα πιο έντονο. Δεν ακούμε μόνο κάποιον να περιγράφει· βλέπουμε την εκδοχή του να ζωντανεύει στην οθόνη. Η συνηθισμένη εμπιστοσύνη μας στην εικόνα δοκιμάζεται, επειδή η εικόνα μπορεί να ανήκει στη μαρτυρία ενός αναξιόπιστου αφηγητή.

Η ταινία κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα στη Βενετία το 1951 και συνέβαλε στη διεθνή προβολή του ιαπωνικού κινηματογράφου. Η αφηγηματική της ιδέα έμεινε τόσο ισχυρή, ώστε ο τίτλος της χρησιμοποιείται συχνά για ιστορίες με διαφορετικές, ασύμβατες οπτικές πάνω στο ίδιο συμβάν.

Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στο να λύσουμε έναν γρίφο. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο ακούμε τους άλλους. Τι επιλέγει να τονίσει κάποιος, τι παραλείπει και ποια εικόνα θέλει να δώσει για τον εαυτό του; Το δάσος γίνεται ένας χώρος όπου αυτές οι ερωτήσεις παραμένουν ανοιχτές.

Πηγές: BFI · Rashomon · BFI · Rashomon reviewed in 1952