Ένα πρόσωπο γεμίζει την οθόνη

Η Ιωάννα της Λωραίνης και η δύναμη του κοντινού πλάνου.

Στο Πάθος της Ζαν ντ’ Αρκ, του 1928, ο Καρλ Τέοντορ Ντράγιερ πλησιάζει τα πρόσωπα τόσο πολύ, ώστε ο θεατής δύσκολα μπορεί να κρυφτεί πίσω από το σκηνικό. Η αγωνία της Ιωάννας και η πίεση των δικαστών γίνονται το ίδιο το τοπίο.

Η ταινία χρησιμοποιεί πολλά κοντινά πλάνα και απλά, ανοιχτόχρωμα φόντα. Οι μεγάλες γενικές απόψεις, που θα μας εξηγούσαν εύκολα τη διάταξη του χώρου, υποχωρούν. Η προσοχή μεταφέρεται στα μάτια, στο στόμα και στις μικρές μεταβολές της έκφρασης κάθε προσώπου.

Ακόμη και οι κατευθύνσεις των βλεμμάτων δεν λειτουργούν πάντοτε όπως στις συμβατικές σκηνές διαλόγου. Μερικές φορές δυσκολευόμαστε να τοποθετήσουμε ακριβώς τους ανθρώπους σε έναν ενιαίο χώρο. Παρ’ όλα αυτά, η συναισθηματική σύγκρουση παραμένει εξαιρετικά καθαρή και άμεσα αισθητή.

Ο ίδιος ο Ντράγιερ εξηγούσε ότι χρειαζόταν τα κοντινά για να μεταφέρει την εσωτερική δοκιμασία της ηρωίδας. Η επιλογή δεν ήταν απλώς ένας τρόπος να δούμε καλύτερα τον ηθοποιό. Ήταν ένας τρόπος να αλλάξει η σχέση μας με ολόκληρη την αφήγηση.

Σε ένα μακρινό πλάνο παρατηρούμε έναν άνθρωπο μέσα σε έναν κόσμο. Σε ένα επίμονο κοντινό, ο κόσμος μοιάζει να συγκεντρώνεται επάνω του. Αυτή η αλλαγή κλίμακας εξηγεί γιατί μια σχεδόν ακίνητη έκφραση μπορεί να έχει ένταση μεγαλύτερη από μια σκηνή γεμάτη κίνηση.

Πηγές: BFI · Dreyer and the close-up · BFI · The Passion of Joan of Arc